5.1 ธรรมะสำหรับเด็กและเยาวชน : ศีลคือปิดชั่ว ธรรมคือเปิดดี

                สังคมมนุษย์อันประกอบด้วยผู้คนมากหน้าหลายตา จะอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ไม่เบียดเบียนกัน ทั้งยังช่วยเหลือเกื้อกูลกันในทางที่ถูกที่ควรได้นั้น จำเป็นที่จะต้องมีกฏเกณฑ์ขั้นพื้นฐานสำหรับชี้นำความประพฤติของคนในสังคมให้เหมาะสม ศีลธรรมขั้นพื้นฐานสำหรับประชาชนทั่วไป ได้แก่ เบญจศีลและเบญจธรรม

                เบญจศีล (ศีล 5) คือ เจตนาในการรักษาความประพฤติให้สุจริต ดีงาม ปราศจากโทษ 5 ประการ มีจุดมุ่งหมายเพื่อความไม่เบียดเบียนกันในสังคม และเป็นรากฐานที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาตนเอง

                เบญจธรรม (ธรรม 5) คือ ธรรมอันดีงาม 5 ประการ คู่กับศีล 5 เป็นธรรมเกื้อกูลแก่การรักษาศีล 5 อันทุกคนควรมีไว้ประจำใจ

                เนื่องจาก ศีล 5 นั้นมีเนื้อหาสาระในทางไม่กระทำชั่ว ยังไม่ครอบคลุมถึงการพัฒนาตนเองให้เจริญขึ้นในกุศลธรรม ดังนั้น เมื่อรักษาศีล 5 แล้ว พึงมีธรรม 5 ด้วย เพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามทั้งภายในจิตใจและความประพฤติภายนอก โดยพ่อแม่ผู้ปกครอง อาจอธิบายให้บุตรหลานฟังด้วยภาษาง่ายๆว่า “ศีลคือปิดชั่ว ธรรมคือเปิดดี”

 

ศีลข้อ 1. ปาณาติปาตา เวรมณี : ไม่ฆ่า ไม่เบียดเบียนทำร้ายกัน

ธรรมะสำหรับเด็ก

ธรรมข้อ 1. เมตตา กรุณา : มีน้ำใจ ช่วยเหลือกัน

สอนธรรมะให้ลูกอย่างไรดี

รายละเอียดเพิ่มเติม

  • เราย่อมรักสุขเกลียดทุกข์ฉันใด ผู้อื่นก็ฉันนั้น จึงไม่ควรเบียดเบียดกัน อนึ่ง ผู้ที่เบียดเบียนผู้อื่น ย่อมชื่อว่าทำลายตนเองให้ตกต่ำด้วย พึงมีความปรารถนาดีต่อสัตว์ทั้งปวงอย่างกว้างขวาง โดยไม่จำกัดขอบเขต ทั้งแก่ ตนเอง ญาติมิตรผู้เป็นที่รัก ผู้เป็นกลางๆ และศัตรู ผู้ที่มีความปรารถนาดีต่อผู้อื่น จิตใจย่อมร่มเย็นเป็นสุข และได้กล่อมเกลาอัธยาศัยของตนให้ดีงามด้วยกุศลธรรม คือ เมตตา กรุณา อยู่เสมอ
  • ศีลข้อ 1. ปาณาติปาตา เวรมณี โดยปกติท่านหมายถึง การไม่ฆ่าสิ่งมีชีวิต ส่วนการเบียดเบียนทำร้ายนั้น ก็เป็นสิ่งที่ควรงดเว้นด้วยเพื่อมิให้ศีลต้องมัวหมองไป

 

 

ศีลข้อ 2. อทินฺนาทานา เวรมณี : ไม่เป็นขโมย

สอนธรรมะให้บุตรหลาน

ธรรมข้อ 2. สัมมาอาชีวะ : ประกอบอาชีพสุจริต ขยันหมั่นเพียร

สอนธรรมะเด็กประถมอนุบาลอย่างไร

รายละเอียดเพิ่มเติม

  • นอกจากการลักขโมยแล้ว มิจฉาอาชีวะ ยังได้แก่ การโกง การหลอกลวง บีบบังคับขู่เข็ญ การค้าที่ไม่สมควรทำเช่น ค้าอาวุธ ค้ายาพิษ ค้ามนุษย์ ค้าชีวิตสัตว์ (เพื่อนำไปฆ่า) ค้ายาเสพติด รวมไปถึงอาชีพที่ทำลายคุณภาพชีวิตของสังคม เช่น ทำลายสิ่งแวดล้อม
  • สัมมาอาชีวะ ไม่ได้หมายถึงการประกอบอาชีพเท่านั้น ยังรวมถึงการดำรงตนอย่างถูกต้องตามสมควรด้วย เช่น เด็กและเยาวชนก็มีสัมมาอาชีวะ คือ การทำหน้าที่ตั้งใจศึกษาเล่าเรียน เป็นลูกที่ดีของพ่อแม่ เป็นต้น

 

 

ศีลข้อ 3. กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี : ไม่ประพฤติล่วงละเมิดทางเพศ

สอนธรรมะให้ลูกหลานอย่างไร

ธรรมข้อ 3. กามสังวร : สำรวมในกาม ให้เกียรติเพื่อนต่างเพศ

พุทธศาสนาสำหรับเด็กและเยาวชน

รายละเอียดเพิ่มเติม

  • บริโภคกามแต่ในทางที่เหมาะสม ปราศจากโทษ มีความพอเพียงในคู่ครองของตน
  • ความสำรวมในกาม บางครั้งท่านก็ให้ความหมายกว้าง รวมไปถึงการไม่หมกมุ่นในสิ่งเสพ บริโภคอื่นๆจนเกินพอดีด้วย

 

 

ศีลข้อ 4. มุสาวาทา เวรมณี : ไม่พูดโกหก ใส่ร้ายป้ายสี พูดจาไม่สร้างสรรค์

เด็กคิดดีพูดดีทำดี

ธรรมข้อ 4. สัจจะ : มีสัจจะ พูดจาสร้างสรรค์

ทำอย่างไรให้ลูกเด็กสนใจพุทธศาสนา

รายละเอียดเพิ่มเติม

  • สัจจะ ย่อมสร้างความเชื่อถือ เกียรติยศ และความเคารพจากผู้อื่น ผู้ไม่มีสัจจะย่อมไร้ความน่าเชื่อถือ

 

 

ศีลข้อ 5. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณี : ไม่ยุ่งเกี่ยวกับสุรา ยาเสพติด

ธรรมะสำหรับเด็กประถม

ธรรมข้อ 5. สติสัมปชัญญะ : มีสติ รู้ว่าสิ่งใดควร ไม่ควร และพัฒนาตนเองอยู่เสมอ

ธรรมะสำหรับเด็กอนุบาล

รายละเอียดเพิ่มเติม

  • สุรา ยาเสพติด เป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ทำลายสติสัมปชัญญะ เปิดทางให้อกุศลธรรมอื่นๆเกิดขึ้นได้โดยง่าย
  • ความมีสติ ไม่ประมาท และการพัฒนาตนเอง เป็นต้นทางแห่งกุศลธรรมความดีงามทั้งหลาย

 

 

 

หมายเหตุ

                “…พระพุทธเจ้าได้ทรงวางหลักเกณฑ์ไว้ว่า ถ้าเป็นศีลก็ให้ดูที่เจตนา ฉะนั้นไม่ต้องไปคิดมากจนเลยเถิด จะกลายเป็นรับผิดชอบมากเกินไปจนอยู่ในโลกไม่ได้ ตามหลักให้รับผิดชอบต่อเจตนา เอาเจตนาเป็นเกณฑ์มาตรฐานไว้ เรารับผิดชอบแค่รักษาเจตนาของเราไว้ให้ได้…” (พระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต))

                “ศีลคือปิดชั่ว ธรรมคือเปิดดี” เป็นสำนวนของ อ.เสถียร โพธินันทะ

 

link : บทที่ 2.5.2 มัชฌิมาปฏิปทา หมวดศีล