5.3 ลักษณะแห่งพระพุทธศาสนา 10 ประการ

พุทธศาสนาลักษณะอย่างไร

(ย่อความจากผลงานของ : สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต), อ.สุชีพ ปุญญานุภาพ)

  1. คำสอนเป็นกลาง ปฏิบัติสายกลาง ตรงตามความเป็นจริง พอดีกับความเป็นจริง ไม่สุดโต่ง
  2. พระพุทธศาสนาเป็นกรรมวาที วิริยะวาที กล่าวคือ สอนหลักกรรม ให้ความสำคัญแก่ความเพียร มนุษย์จะประเสริฐได้ ด้วยการฝึกฝนพัฒนา
  3. เป็นวิภัชชวาท คือ ไม่มองความจริงเพียงด้านเดียว แต่มองความจริงแบบแยกแยะจำแนกครบทุกด้าน
  4. เป็นศาสนาแห่งปัญญา ถือปัญญาเป็นยอดธรรม ไม่บังคับความเชื่อ ไม่เอาศรัทธาเป็นใหญ่
  5. สรรเสริญธรรมาธิปไตย = ถือความถูกต้องเป็นใหญ่
    เหนือโลกาธิปไตย (ประชาธิปไตย) = ถือตามคนส่วนมากเป็นใหญ่
    และ อัตตาธิปไตย = ถือตนเป็นใหญ่
    จริงอยู่ว่าเสียงของคนข้างมากนั้นมีความสำคัญ แต่ถ้าไม่อยู่ในกรอบของศีลธรรม ไม่ประกอบด้วยปัญญา สักแต่พวกมากลากไป ก็ใช้ไม่ได้
  6. ผลทุกอย่างย่อมมาจากเหตุไม่ใช่เกิดขึ้นลอยๆ หรือบังเอิญ การที่โทษว่าบังเอิญนั้น เพราะยังหาเหตุไม่พบต่างหาก พระพุทธศาสนาจึงไม่สอนซัดไปที่ ดวง ฤกษ์ยาม โชคลาง ตลอดจนถึง เทวดา หรือพระเจ้า ว่าเป็นผู้ดลบันดาล แต่ชี้ไปที่การกระทำของแต่ละบุคคล ว่าเป็นเครื่องทำให้ดีให้ชั่ว
  7. พระพุทธศาสนาสอนให้มีความไม่ประมาท กำจัดเหตุแห่งความเสื่อม สร้างสรรค์เหตุแห่งความเจริญ
  8. พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาเดียวที่แสดงสัจธรรมลึกถึงหลักอนัตตา
  9. มี “วิมุตติ” หรือความหลุดพ้นจากทุกข์และปวงกิเลสเป็นจุดหมาย (หรือถ้ายังละกิเลสไม่ได้ ก็อย่าถึงกับเป็นทาสของกิเลสมากเกินไป)
  10. พระพุทธศาสนาสอนให้มองเห็นความทุกข์ แต่ให้ปฏิบัติด้วยความสุข สู่จุดหมายอันเป็นบรมสุข หรือ รู้เท่าทันความทุกข์ จึงมีความสุขที่สมบูรณ์