5.1 หลักฐานยืนยันคุณค่าของพระพุทธศาสนา

                การศึกษาวิชาความรู้ใดก็ตาม ถ้าศึกษาแล้วสามารถสำเร็จประโยชน์กับชีวิตได้จริงในปัจจุบัน ผู้ศึกษาก็ย่อมจะเห็นคุณค่าของวิชาความรู้นั้นเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ เพราะมีประโยชน์ที่ได้ประจักษ์แจ้งแก่ตนนั่นเองเป็นหลักฐานยืนยัน ดังนั้นตัวพุทธศาสนิกชนเอง เมื่อการศึกษาเจริญขึ้นด้วยดีแล้ว ปรารถนาจะมองหาหลักฐานยืนยันคุณค่าของพระพุทธศาสนา ก็ย่อมสามารถที่จะพบได้ ขอให้ท่านลองดูตัวอย่างที่ยกมาให้พิจารณาเป็นบางกรณี

                ประโยชน์เกี่ยวกับความสำเร็จในการดำเนินชีวิตทางโลก และประสานสามัคคีในสังคม ในที่นี้จะยกตัวอย่างฆราวาสธรรม 4 หลักการครองชีวิตของคฤหัสถ์ 4 ประการ (จากเนื้อหาในหนังสือพุทธธรรม) คือ

  1. สัจจะ ซื่อสัตย์ จริงใจ
  2. ทมะ การฝึกฝนปรับปรุงตนให้เจริญก้าวหน้าด้วยสติปัญญา (เน้นด้านปัญญา)
  3. ขันติ ความอดทน ขยันหมั่นเพียร ไม่ท้อถอย (เน้นด้านวิริยะ)
  4. จาคะ ความเสียสละ ใจกว้าง ไม่เห็นแก่ตัว

                พระพุทธองค์ถึงกับทรงท้าให้ไปถามผู้รู้ท่านอื่นๆ ว่า

– มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างเกียรติยศ และความเคารพจากผู้อื่น ให้คนเราได้เท่ากับการมี “สัจจะ” หรือไม่
– มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างปัญญาให้คนเราได้เท่ากับการมี “ทมะ” หรือไม่
– มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างทรัพย์สมบัติให้คนเราได้เท่ากับการมี “ขันติ” หรือไม่
– มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างหมู่มิตรให้คนเราได้เท่ากับการมี “จาคะ” หรือไม่

                ส่วนประโยชน์ด้านความสุขในจิตใจ มีพุทธพจน์หนึ่ง ท่านตรัสว่า บรรดาสุขที่คฤหัสถ์ควรมี “อนวัชชสุข” (สุขเกิดจากความประพฤติไม่มีโทษ) มีค่ามากที่สุด (อันนนาถสูตร, 21/62) ผู้ที่ประกอบสัมมาอาชีวะ ทำมาหากินสุจริต มีรายได้พอเลี้ยงชีพ กับผู้ที่ดำรงชีวิตด้วยมิจฉาอาชีวะ แม้จะมีรายได้พอเลี้ยงชีพเหมือนกัน แต่ความสุขภายในจิตใจย่อมแตกต่างกันอยู่มาก

                ประโยชน์ด้านความสุขในจิตใจนี้ มีจุดที่อยากชวนให้พิจารณากันตามแนวที่ผู้เรียบเรียงได้ยินได้ฟังมา คือ ประโยชน์ด้านจิตใจนี้เป็นผลโดยตรงที่เห็นในปัจจุบันอย่างที่จะกลบเกลื่อนหลอกตัวเองไม่ได้ ส่วนประโยชน์ด้านวัตถุมีปัจจัยแวดล้อมอื่นๆเกี่ยวข้องด้วยมาก ทั้งยังต้องรอเวลาส่งผล เช่น คนที่มีความสามารถในทางคดโกง อาจร่ำรวยมีหน้ามีตาในสังคมได้มากมาย ในขณะที่คนทำมาหากินสุจริตบางคนอาจกำลังถูกกรรมชั่วในอดีตซัดให้ล่มจม เกิดสำนวน “ทำดีได้ดีมีที่ไหน ทำดีได้ชั่วมีถมไป” ที่เป็นแบบนี้เพราะเพ่งไปที่ผลทางวัตถุภายนอกเป็นหลัก ซึ่งมีปัจจัยอื่นๆเกี่ยวข้องด้วยมากดังกล่าว แต่ถ้าเพ่งไปที่ผลในจิตใจ กรรมดี/กรรมชั่ว นั้นได้ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพจิตใจของผู้กระทำเสร็จเรียบร้อยแล้วในปัจจุบันขณะ แม้จะไม่ปรากฏแก่สายตาผู้อื่น แต่ตนเองก็พอจะรู้ได้ ไม่ถึงกับเหลือวิสัย

                ดังนั้น ประโยชน์ด้านในจึงเป็นหลักฐานยืนยันคุณค่าของพระพุทธศาสนาที่ดีที่สุด กล่าวคือผู้ที่ก้าวหน้าไปด้วยดี ความสุข ความเบิกบาน ย่อมเจริญงอกงามขึ้นในจิตใจ ดังที่ท่านใช้คำว่าเกิด “ปราโมทย์” ส่วนผู้ที่ดำเนินไปผิดทาง กิเลสอันเป็นมลทิลโทษในจิตใจย่อมหมักหมมอยู่ เขาย่อมห่างไกลจากความสุข ความเบิกบาน ภายในจิตใจออกไปตามลำดับ แม้จะอยู่ท่ามกลางความพรั่งพร้อมทางวัตถุก็ตาม

                ประโยชน์ด้านความสุขในจิตใจอื่นๆ เช่น บรรเทาความคับแค้นใจ คลายทุกข์จากความพลัดพรากสูญเสีย สุขอันเกิดจากสมาธิ ฯลฯ ก็เป็นคุณค่าของพระพุทธศาสนา ที่ผู้ปฏิบัติมีความสำเร็จประโยชน์ของตนเองเป็นหลักฐานยืนยันเช่นเดียวกัน รวมไปถึงประโยชน์อย่างสูงสุด คือ มรรค ผล นิพพาน ผู้ที่สำเร็จประโยชน์ก็มีความปลอดกิเลส และความเบิกบานในจิตใจของตนเองเป็นหลักฐาน เพราะพระพุทธศาสนา มุ่งสอนในสิ่งที่ปฏิบัติได้จริง เกิดประโยชน์แท้จริง ไม่ใช่หลักปรัชญาที่กล่าวขึ้นมาอย่างเลื่อนลอย

                ดังคุณสมบัติที่สำคัญอย่างหนึ่งของพุทธธรรม ท่านใช้สำนวนว่า “ทนต่อการเพ่ง” คือ ไม่กลัวการตรวจสอบ ท้าทายต่อการตรวจสอบ (เอหิปัสฺสิโก) เพราะยิ่งพิสูจน์ตรวจสอบ ทดลองปฏิบัติ ก็ยิ่งพบว่าเป็นของดีจริง แม้แต่ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันในหลายๆเรื่อง เช่น โลก ระบบสุริยะจักรวาล ไปจนถึงการค้นคว้าเรื่องโมเลกุล อะตอม ปรมาณู ก็มาช่วยยืนยันถึงคุณค่าของพระพุทธศาสนาได้เป็นอย่างดี คำสอนประเภทที่ทำให้ผู้นิยมเหตุผลต้องเบือนหน้าหนี น่าจะกล่าวได้ว่าแทบจะไม่มีปรากฏอยู่ในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาชั้นต้นๆเลย

                ประเด็นเรื่องการเปรียบเทียบวิทยาศาสตร์กับพุทธศาสนานั้น อ.เสถียร โพธินันทะ ได้กล่าวไว้อย่างน่าฟังว่า “วิทยาศาสตร์ยิ่งเจริญมากเท่าไร ก็ยิ่งเป็นสักขีพยานต่อความตรัสรู้ของพระพุทธเจ้ามากเท่านั้น”

                ท่านผู้อ่านที่สนใจศึกษาประเด็นนี้ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ขอแนะนำธรรมนิพนธ์ของท่านสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ที่ผู้เรียบเรียงประทับใจสัก 2 เล่ม ชื่อ “ถ้ารู้จักพระพุทธศาสนา ความสุขต้องมาทันที” และ “ยิ่งก้าวถึงสุข ยิ่งใกล้ถึงธรรม” สามารถอ่านได้ที่เวบไซด์วัดญาณเวศกวัน