3.1 อารยธรรมวิถี

วิถีชีวิตของคนมีอารยธรรม

ทางดำเนินเพื่อเข้าถึงธรรมของอริยชน, วิถีชีวิตของคนมีอารยธรรม

“ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งแท้จริงได้ มีตนที่ฝึกดีแล้วนั่นแหละชื่อว่าได้ที่พึ่งที่หาได้ยาก” (อัตตวรรคที่ 12, 25/22)

 

ฆราวาสธรรม

                หลักการครองชีวิตของคฤหัสถ์, คุณสมบัติของผู้ประสบความสำเร็จในการดำเนินชีวิตทางโลก 4 ประการ คือ

  1. สัจจะแปลว่า ความจริง, ซื่อตรง ซื่อสัตย์ จริงใจ พูดจริง ทำจริง
  2. ทมะแปลว่า การฝึกฝน, การปรับปรุงตนให้เจริญก้าวหน้าด้วยสติปัญญา (เน้นด้านปัญญา)
  3. ขันติแปลว่า ความอดทน, ตั้งหน้าทำหน้าที่การงานด้วยความขยันหมั่นเพียร มั่นในจุดหมาย ไม่ท้อถอย (เน้นด้านวิริยะ)
  4. จาคะแปลว่า ความเสียสละ, ใจกว้าง ไม่คับแคบเห็นแก่ตนหรือเอาแต่ใจตัว ไปจนถึงสละกิเลส

                พระพุทธองค์ถึงกับทรงท้าให้ไปถามผู้รู้ท่านอื่นๆ ว่า

                มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างเกียรติยศ และความเคารพจากผู้อื่น ให้คนเราได้เท่ากับการมี “สัจจะ” หรือไม่
                มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างปัญญาให้คนเราได้เท่ากับการมี “ทมะ” หรือไม่
                มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างทรัพย์สมบัติให้คนเราได้เท่ากับการมี “ขันติ” หรือไม่
                มีสิ่งใดในโลกนี้ที่สร้างหมู่มิตรให้คนเราได้เท่ากับการมี “จาคะ” หรือไม่

 

สุขของคฤหัสถ์ หรือ คิหิสุข หรือ กามโภคีสุข 4
(สุขของชาวบ้าน, สุขอันชอบธรรมที่ผู้ครองเรือนควรมี)

  1. อัตถิสุข : สุขเกิดจากความมีทรัพย์
  2. โภคสุข : สุขเกิดจากการใช้จ่ายทรัพย์ ทั้งการเสพบริโภคและบำเพ็ญประโยชน์
  3. อนณสุข : สุขเกิดจากความไม่เป็นหนี้
  4. อนวัชชสุข : สุขเกิดจากความประพฤติสุจริต ไม่มีโทษ

                บรรดาสุข 4 อย่างนี้ อนวัชชสุข มีค่ามากที่สุด

 

คฤหัสถ์ที่พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญว่าเป็นผู้เลิศ ควรชมทั้ง 4 สถาน

  1. แสวงหาโภคทรัพย์โดยชอบธรรม
  2. ได้มาแล้วก็เลี้ยงตนให้อิ่มหนำเป็นสุข
  3. แจกจ่ายแบ่งปันและใช้ทำความดี
  4. ไม่สยบมัวเมา ไม่หมกมุ่น บริโภคโภคะเหล่านั้นโดยรู้เท่าทันเห็นโทษ มีปัญญาทำตนให้เป็นอิสระหลุดพ้น เป็นนายเหนือโภคทรัพย์